Türkmenistanyň Agrar partiýasy
Häzirki wagtda ýurdumyzda sanly ykdysadyýete geçmek, şol sanda bu ulgamy kadalaşdyryş-hukuk ýagdaýy bilen üpjün etmek boýunça maksatnamalaýyn işler alnyp barylýar. Däp bolan önümçilik we hyzmatdaşlyk modelleri öz ornuny maglumatlara, tizlige we intellektual çözgütlere esaslanýan täze ulgama — sanly ykdysadyýete berýär. Bu üýtgeşmeleriň özeninde bolsa innowasiýalar we sanly tehnologiýalar durýar. Olar diňe bir tehnologik gural bolman, eýsem döwletleriň konkurent ukybyny, kärhanalaryň netijeliligini we adamlaryň durmuş derejesini kesgitleýän baş hereketlendiriji güýçdür.
Innowasiýa diýmek — diňe bir täze önüm oýlap tapmak däl, eýsem bar bolan önümçilik we dolandyryş proseslerini has amatly, tygşytly we netijeli ýagdaýa getirmekdir. Sanly tehnologiýalar bolsa bu innowasiýalary durmuşa geçirmegiň, maglumatlary tiz işlemegiň we global derejede aragatnaşyk gurmagyň platformasydyr. Bu iki düşünjäniň simbiozy häzirki zaman ykdysady ösüşiniň we durnuklylygynyň formulasyny emele getirýär.
Geçen asyrlarda ykdysady ösüş esasan tebigy baýlyklara we fiziki güýje esaslanan bolsa, XXI asyrda innowasiýalar we sanly tehnologiýalar ösüşiň esasy binýadyna öwrüldi. Bu iki faktor diňe bir önümçiligiň netijeliligini artdyrman, eýsem bütin jemgyýetiň durmuş derejesini we döwletleriň halkara giňişligindäki bäsdeşlik ukybyny kesgitleýär.
Häzirki wagtda ykdysadyýetiň ähli pudaklaryna aralaşýan we olary üýtgedýän birnäçe esasy tehnologik ugurlar bar. Olaryň hersi önümçilik we hyzmat ulgamyny täzeçil gurmaga mümkinçilik berýär.
Olar emele gelýän intellekt (AI) we Maşyn Okuwy
Emele gelýän intellekt (AI) maglumatlaryň ägirt uly göwrümini (Big Data) seljermek, meňzeşlikleri tapmak we geljegi çykarmak ukyby bilen ykdysady prosesleriň tizligini müňlerçe esse artdyrýar.
Önümçilikde: emele gelýän intellekt enjamlaryň haçan sandan çykjakdygyny öňünden çykaryp (predictive maintenance), önümçiligiň togdamagynyň öňüni alýar.
Maliýede: Bank ulgamynda hilegärlikleri (fraud) anyklamakda we riskleri dolandyrmakda emele gelýän intellekt esasy guraldyr.
Bulut Tehnologiýalary (Cloud Computing)
Bulut platformalary uly we kiçi telekeçilik üçin gysga wagtda zerur bolan IT-infrastrukturany elýeterli edýär. Kärhanalar gymmat bahaly serwerleri satyn alman, maglumatlary saklamagy we işlemegi bulut üsti bilen amala aşyrýarlar. Bu bolsa başlangyç çykdajylary (CapEx) operasion çykdajylara (OpEx) öwrüp, biznesiň çeýeligini artdyrýar.
Blokçeýn (Blockchain) Tehnologiýasy
Blokçeýn — maglumatlaryň howpsuz, aýkyn we üýtgedilip bilinmejek görnüşde saklanmagyny üpjün edýär. Ol diňe bir kriptowalutalar bilen çäklenmän, eýsem logistika (harytlaryň gelip çykyşyny yzarlamak), "akylly şertnamalar" (smart contracts) we sanly şahsyýeti anyklamak ýaly ugurlarda ykdysady gatnaşyklaryň ynamlylygyny üpjün edýär we araçylary aradan aýyrýar.
Internet Zatary (IoT - Internet of Things)
Önümçilikdäki datçikler, akylly hasaplaýjylar we logistikadaky yzarlaýyş ulgamlary real wagt rejesinde maglumat goýberýärler. Internet Zatary arkaly logistikada ýükleriň ýagdaýyny (temperaturasy, ýerleşýän ýeri) yzarlamak, şäher hojalygynda energiýany tygşytlamak mümkin bolýar.
Innowasiýalar we sanly tehnologiýalar diňe bir "tehnologik täzelik" däl-de, eýsem durnukly ösüşiň kepilidir. Geljekde sanlylaşdyrma bilen bilelikde "ýaşyl ykdysadyýet" has-da ähmiýetli bolar.
Döwletiň we jemgyýetiň gülläp ösmegi üçin innowasiýalara maýa goýmak, sanly sowatlylygy ýokarlandyrmak we täze ylmy açyşlara açyk bolmak möhümdir. Tehnologiýa — bu gural, ony ykdysady bähbitlere öwürmek bolsa adamyň ukybyna we döredijiligine baglydyr.
Innowasiýaly ykdysadyýeti ösdürmegiň uzakmöhletleýin maksatlary «Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň 2011 — 2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynda» öz beýanyny tapýar. Ol öz öňünde ýurdumyzy tebigy baýlyklaryň, şeýle hem maliýe we zähmet serişdeleriniň hasabyna çalt depginde ösýän ykdysadyýetli, ýokary hilli ýaşaýyş derejesi üpjün edilen döwletleriň hataryna çykarmagy maksat edip goýýar.
Pudaklaýyn düzümiň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy hem-de diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürilmegi, öňdebaryjy enjamlaryň ulanylmagy netijesinde ýurdumyzda aragatnaşygyň, sanly tele we radio gepleşikleriň köpşahaly ulgamy üstünlikli hereket edýär, elektron resminama dolanyşygy ornaşdyrylýar. Telefon beketleriniň ösen ulgamy giň zolakly internete goşulmak üçin ýokary tizlikli ýaýlymlary üpjün edýär.
Ykdysadyýetiň ählumumy sanly ulgama geçirilmegi kärhanalardan, guramalardan we kompaniýalardan hünärmenleriň innowasion tehnologiýalary çalt özleşdirmegi, şeýle hem kiberhowpsuzlyk meselelerine aýratyn üns berilýär. Kommunikasion pudagyň geljegi internet platformalar, bulutly serwisler, 5G ulgamyna, Big Data tehnologiýasyna geçmek, ykjam maliýe we beýleki düşünjeler bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr.
Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň Lebap welaýat komitetiniň esasy hünärmeni Marýam Ibadullaýewa